Mehmet PAKSU'un yazısı...

Melekler Hz. Adem'e neden secde etti?

"Meleklerin Hz. Âdem'e (a.s.) secdesi nasıl olmuştur? Secde yalnız Allah'a yapılacağına göre, bu secdenin hikmeti nedir? Ayrıca şeytanla melekler arasında nasıl bir ilişki vardı?" 

Cenab-ı Hak, insanı kuru bir çamurdan, cinleri dumansız ateşten, melekleri de nurdan yarattı.

 

Yaratılışta ilk sırayı melekler, sonra cinler, ardından da insanlar aldı.

İlk yaratılan insan, aynı zamanda ilk peygamber Hz. Âdem'dir.

 

 

Bundan sonra da kıyamete kadar şeytanlığını devam ettirmek için Allah'tan izin istedi. İsteği Allah tarafından kabul edilince de insanları hak yoldan uzaklaştırmaya ve saptırmaya devam etti.

***

Meleklerin Hz. Âdem'e secde etmeleri gaybî bir mesele olduğu halde olayın akışı ve şekli hakkında tefsirlerimizde bazı açıklamalar yer alır.

 

 

gibi konular bazı farklı yorumları da beraberinde getiriyor.

Bugün

 

"Secde ânında yalnız melekler mi vardı, yoksa İblis'le birlikte cinler de mevcut muydu?"

Aynı zamanda bir Osmanlı Şeyhülislamı olan Ebu's-Suud'un açıklamasına göre, İblis Cennette meleklerle birlikte yaşıyordu, onlar gibi ibadet ediyordu. Secde emri gelince İblis meleklerden ayrıldı.

İkinci bir görüşe göre, meleklerin bir cinsi vardır ki, doğup büyürler, bunlara cin denir. İblis de işte bunlardandı.

Başka bir görüşe göre, secde emri bütün cinlereydi. Fakat Cenab-ı Hak meleklerden söz etmekle cinlere de hitap etmiş oluyor. Böylece sadece melekler değil, bütün ruhanî varlıklar secde ile emredilmiştir.1

***

Meleklerin Hz. Âdem'e secde ediş şekline gelince; emredilen bu secdenin Hz. Âdem'e ibadet niyetiyle olmadığı açıktır. Çünkü Allah'tan başka bir varlığa ibadet etmek şirk olarak kabul edilir.

Hz. Âdem, yeryüzünün halifesi olunca, meleklerin ona secdesi bir tür bîat şeklinde olmuştur. Bu secde, Hz. Âdem'e gösterilen bir saygı olmakla beraber, asıl itibariyle Allah'a yapılan bir ibadettir.

. Eski dönemde bazı selamlaşmalar, ibadet niyeti taşımadan, yere kapanarak ve secde ederek yapılırdı. Mesela Yusuf Sûresinde anlatıldığı gibi, Hz. Yusuf'un kardeşlerinin kendisine secde etmeleri bir saygıdan ve onu kendilerinden üstün görmelerinden ibarettir.

 

 

Cenab-ı Hak, Hz. Âdem'i yarattığında meleklerin ona secde etmesini emretti. Bütün melekler secde etti, fakat İblis secdeden kaçındı.

 

İnsana karşı secde yapılması İslam öncesi mevcuttu

Bunlarla beraber, meleklerin Hz. Âdem'e secde etmelerinin ibadet olarak anlaşılması da mümkündür. Bu durumda secde edilen gerçekte Cenab-ı Hak'tır. Hz. Âdem ise bu secdede kıble olmuştur. Dolayısıyla secde yine doğrudan Allah'a yapılmıştır.2

Diğer yandan Cenab-ı Hak, melekleri Hz. Âdem'e secde ettirerek kâinatın insana boyun eğdiğini göstermiştir.

İblis'in Âdem'e karşı üstünlük davasında bulunmasını anlatmakla da, insanlığın maddî ve manevî gelişmesinde şeytanların ne kadar büyük bir engel oluşturacaklarına onların dikkatini çekmiştir.

1. Tefsir-i Ebu's-Suud, 1: 87.

2. Hülasatü'l-Beyan, 1:97.