Moral Haber

Mobbing, psikolojik bis savaştır. Karşıdakini psikolojik olarak bunalıma sokabilecek bir silahtır. Genelde işyerinde, okulda, derneklerde en az bir kişinin bir kişiye karşı yürüttüğü sürekli ve sistematik baskı, kızdırma, alay geçme, kötüleme, dışlama, incitme veya dedikodusunu yapmaktır. Bu taciz olayında iki taraf da birbirini tanır.

Aslında böyle bir davranış hayvanlara öz bir huydur. Bir çok hayvanın bir hayvana saldırmasina literatürde “mobbing” derler. İlk olarak 1968de Konral Lorenz bu kelimeyi kullanmış. Ama hayvanlar için kullanmış. 1969da Heinemann bu kavramı ilk defa insanlar için kullanmış. Bir çok kişinin acımasızca bir kişiye saldırması olarak tanımlamış. Bugün kullandığımız kelime anlamıyla mobbing, psikolog Leymann tarafından 70li senelerin sonlarına doğru kullanılmış.

Kelime latince mobile vulgus (yani heleyana gelmiş bir grup) kaynağından geliyor. Zaten “mob”, grup anlamına geliyor.

Bu psikolojik baskının hedefi, mesela işyerinden attırmak olabilir, veya gözden düşürtmek olabilir. Yayılmış olan metotlar şunlardır: kişi hakkında yanlış bilgiler yaymak, yalan söylemek, iş veren iseniz o şahısa manasız görevler vermek, şiddetle tehdit etmek, sosyal dışlamak, durmadan tenkid etmek.

Kimlere karşı Mobbing yapılır: Farklı olanlar, korkulu olanlar. Öz güveni az olanlar. Boy veya fiziksel olarak diğerlerin küçük ve zayıf olanlar, sosyal farklılıklar olanlar, mesela markalı eşyalar giyemeyenler, etnik farkılılıklar. Özellikle sakat olan çocukların %80'i mobbingzededir.

Saldırılan şahısta, muhakkak saldıran gruptan ayırt eden, farklı bir norm vardır. Bu çok basit birşey olabilir. Mesela şahıs kel olabilir. Tüm diğerleri saçlı olabilir. Daha önemli şeylerde olabilir. Mesela sakat olabilir. Huy ve karakteri farklı olabilir. Mesela rüşvet almayan biri olabilir. Ama muhakkak bir değişiklik vardır. Zaten bu değişiklik, diğerlerin gözünde asıl tetikleyici nedendir. Saldırılan kişi yanlız olduğu için, kendisini müdafa etmesi çok zor. Dolayısıyla psikolojik olarak bunalıma, depresyona girer.

Mobbing hem kadınlara karşı, hem de erkeklere karşı yaygın. Erkeklerde ki problem, bu durum hakkında konuşmamaları. Kadınlar - daha fazla etkilenseler dahi - problemi dile getirip, çözüm arayabiliyorlar. Erkekler bu durumu kendilerinin başarız olmalarıyla eş değer tuttukları için, çoğu zaman böyle bir durumdan bahsetmezler. İçlerine atarlar.

Mobbing sosyalpsikolojik bir olay

Mobbing edenlerin bir çoğu kendi aşağılık komplekslerini gizlemek için bir kurban ararlar. Grup halinde birini aşağılayarak, aslında kendilerini aşağılanmadan koruduklarını zannederler. Yani, „kurban ben olabilirdim. Olmamak için, taciz eden tarafta olmalıyım“ düşüncesiyle hareket ederler.

Mobbing yapanların çoğu başka insanlar üzerinde etkisi olan şahıslar. Aslında bu kişiler pek sevilmeyen insanlardır. Ama kimse onlara karşı sesini yükseltmek istemez. Çünkü yükseltenler de sosyal dışlanmaya maruz kalırlar.

İşyerinde mobbing aynı zamanda bir silahdir. Sınırlı olan makamlar, teveccühler, övgüler, belirli iş yerleri için rakipler arası kullanılan bir mekanizmadır. Mobbing edilen bu kaynakları elde edemez.

Mobbing hangi ortamlarda olur?

Kontrol ve organize işlerinin belirli olmayan veya şeffaf olmayan iş yerlerinde daha fazla olur. Bir işyerinde fazla söz sahiblerinin olması, verilen görevlerin karışması, stres ortamı olması, monoton işler, iletişim sorunu olan yerler mobbing olaylarını tetikler.

Sendikaların yaptığı çalışmalara göre, bazı işverenler bilinçli olarak mobbingi kullanırlar. Mesela belli işcileri istifa ettirmek için ve bu şekilde tazminat ödememek için.

Almanya´daki araştırmalara göre, işyerlerindeki mobbinglerin %40i üst makamdan birinin, altında birine uygulamısından oluşuyor. Sadece olayların %2sinde üst makamdan birisi, kendisinden makam olarak daha aşağıda olan kişiler tarafından mobbing ediliyor. Tahminlere göre Almanya´da yaklaşık bir milyon işciyi mobbingzede olarak nitelendirebiliriz. Bu çalışanların %2,7si demektir.

Mobbinge maruz kalan biri hem psıkolojik olarak, hem de fiziksel olarak hastalanır. Sadece iş hayatı değil, özel hayatı da alt üst olur. Mobbingzedeler özel hayatlarında tedirgin, korkak ve aşağılık kompleksine varırlar. Demotive olurlar, güvenleri azalır, sosyal hayattan geri çekilirler, panik durumlar ortaya çıkar.   

Mobbingden kurtulmak için önce öz güveni yeniden kazanmak gerekiyor. Mobbing yapanlara karşı kesin sınırlar göstermek. “Şaka tamam. Ama gerisine izin vermiyorum” demeli. Ne kadar erken „DUR“ denilirse, o kadar faydalı ve etkili olur. Yoksa ilerledikçe mobbing yapan için de bir alışkanlık. bir ülfet peyda eder, şartlanma olur. Bu durumdan kurtulmak daha zor olur. Korktuğunu göstermemeli. Karşılık veremeyeceğini karşı tarafa yansıtmamalı.

Mobbing ileri safhalara ulaşmış ise ve bu durumdan kurtulmaya niyet ettiyseniz, muhakkak üçüncü bir şahısın yardımını almak gerekiyor. Mesela iş yerinde yüksek bir yetkili olabilir. Bu kişi hakim rolünde yardımcı olabilir.

İnternette Mobbing (Cyber-Mobbing)

İletişim çağında mobbing olayı bürodan internete sıçradı. YouTube veya benzeri vidyo yükleme sitelerinde, bloglarda, sosyal paylaşım sitelerinde, tartışma odalarında mobbingin hızla yayıldığını görmek mümkün.

Son senelerde Cyber-Mobbing, öğrencilerin öğretmenlerin vidyolarını internete koymakla gündeme düştü. Telefon ile gizlice çekilen resimler ve vidyolar ile öğretmenler internette psıkolojik olarak rencide edildi.

Bu nedenle bazı ülkerlerde Cyber-Mobbinge karşı kanunlar yapıldı. Mesela İngiltere ve Güney Kore´de yasal girişimler oldu. Veya Amerika´nın Missouri elayetinde bir yasa yürürlüğe girdi. Buda ne zaman oldu? Bir gencin kendisine yapılan Cyber-Mobbinge dayanamayip intihar etmesi sonrası. Danzing´de 14 yaşında bir kız öğrencisi mobbing nedeniyle intihar etti. Böyle vakıalar yaygın.

Bazı internet sitelerın bizzat mobbing siteleri olup olmadığı tartışmalı. Öğretmenleri, doçentleri, profesörleri, doktorları değerlendirme platformları var. Öğrenciler, hastalar veya müşteriler bu sayfalarda ilgili sahıslara not veriyorlar. Bunun mobbinge girip girmediğini henüz kesin olarak söylemek mümkün değil. İlmi veriler ve analizler yok bu konuda.

Peki korunmak için ne yapılabilinir?

İnternette özel bilgilerinizi yaymayacaksınız. Kullanılan isimler nötr olmalı. Cinsinizi, yaşınızı belli etmemeli. Arada sırada kendi isminizi arama-motorlarında araştırın. Google´a isminizi yazın. Bakın, sizin hakkınızda neler var. Şahsınızı kötüleyen bir şey var ise, sayfanın sahibine kesin ve net bir e-mail yazın. Derhal silinmesini, yoksa avukata başvuracağınızı bildirin. Özellikle onur, şeref, namus veya haysiyet kırıcı olunca mahkemeye verilebilinir.

İşverenlerin %38i işbavurusunda bulunanlar hakkında intenette araştırma yapıyorlar. Sizin hakkınızda menfi bir şey yazıyorsa, işveren de tedirgin olur. Doğru olsun, olmasın. Tereddüt ve şüpheye girer. Hatta %34ü en az bir kere Google´da buldukları negatif bilgi nedeniyle işbavuruşunu red ettikleri olmuş.

Okulda Mobbing

Tahminlere göre her on öğrenciden biri mobbinge maruz kalıyor. Orta okullarda daha yaygın. Sadece öğrencilerin kendi aralarında değil, öğrenciler ögretmenlerini de mobbing edebilir. Hatta öğretmenler arası mobbing de var.

Okuldaki mobbingin çeşitleri:
Şiddetle mobbing: dövmek, eşyalarını kırmak, tehdit etmek
Kavli mobbing: yani sözel olarak. Küfür ederek, alay gecerek
Sosyal mobbing: dışlayarak, ciddi almayarak, sorularına cevap vermeyerek

Öğrenciler hem kendi sınıfdaşları tarafından, hem de öğretmenleri tarafından mobbing edilebilinirler. Mesela öğretmenlerin “Senden adam olmaz!” demeleri de veya bir hatadan dolayı üf püf etmeleri bu kategoriye girer. Mobbingin en hafif durumu, arkasından dedikodu etmek. Ama çoğu zaman buna bile gerek yok. Direk yüzüne karşı yapılıyor.

Öğrencinin mobbing edildiğini veliler nereden anlar: 1.) Öğrenci okula yanlız değil, başkalarıyla, aslında pek hoşlanmadıkları kişilerle beraber birlikte gitmeye başlayınca. Çünkü şiddetin çogu okul yolunda (otobüsde, okul bahçesinde, tenefüs alanında) gerçekleşiyor. 2.) Okula hiç gitmek istemiyor 3.) Okula gitmemek için bahaneler (karnım, başım ağrıyor) 3.) Notların birden düşmesi 4.) Özgüvenin gitmesi

Mobbing yapan öğrencilerin psikolojik yapıları: 1.) İçindeki kontrol edemediği şiddet duygusunu dışarıya vuruyor ve belki rahatlıyor 2.) Kendisine bir çap oluşturuyor. Sevilmek istiyor. Böyle bir hastalığı var. Başkaları tarafından sevilme ihtiyacı 3.) Başkalarından belirli bir üstünlüğü varsa, o üstünlüğü kötüye kullanıyor. 4.) Okulda başarısız olmaktan korkuyor.

Çözüm için, üç tane hurafeyi çözmemiz gerekiyor: 1. Bizim okulda mobbing yok. 2. Olsa da, zararsız, az olur 3. Öğretmen olarak mobbinge karşı gelemem.

Sınıftaki sosyal-hava çok önemli. Öğretmen dengeyi kurmalı. Kuramıyor ise, problemler başlar. Öğretmenler olayı görmeli, susmamalı ve harekete geçmeli. Velilerin bizzat mobbing edenlerle görüşmeleri faydalı değil.